៦. ទំនួលខុសត្រូវមាន២បែប គឺទំនួលខុសត្រូវផ្នែកសីលធម៌ និងទំនួលខុសត្រូវផ្នែកសង្គម។
- ទំនួលខុសត្រូវផ្នែកសីលធម៌ (សីលវិជ្ជា) គឺជាទំនួលខុសត្រូវដែលអ្នកប្រព្រឹត្តទទួលខុសត្រូវដោយផ្ទាល់ចំពោះមុខខ្លួនឯងនូវទង្វើដែលគេបានធ្វើទៅតាមសីលញាណរបស់ខ្លួនគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ គ្មានវិប្បដិសារី។ ទំនួល ខុសត្រូវផ្នែកសីលធម៌ ស្តែងចេញដោយការហ៊ានទទួលសារភាពដោយស្មោះត្រង់។
- ទំនួលខុសត្រូវផ្នែកសីលធម៌មាន២ ប្រភេទគឺ៖
- ទំនួលខុសត្រូវប្រកបដោយវិចារណញ្ញាណ ជាទង្វើដែលអ្នកប្រព្រឹត្តបានធ្វើដោយដឹងជាមុន និងដោយពិតស្គាល់នូវតម្លៃសីលធម៌នៃអ្វីគួរធ្វើ អ្វីមិនគួរធ្វើ អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល។
ឧទាហរណ៍៖ កុមារម្នាក់ទទួលស្គាល់កំហុសរបស់ខ្លួន ដោយបានសារភាព និងបញ្ជាក់អំពីមូលហេតុនៃការប្រព្រឹត្តទង្វើខុសឆ្គងរបស់ខ្លួន។
- ទំនួលខុសត្រូវដោយខ្វះវិចារណញ្ញាណ ជាទង្វើដែលអ្នកប្រព្រឹត្តបានធ្វើដោយបង្ខិតបង្ខំ ការគំរាមកំហែង គ្មានសេរីភាព គ្មានលទ្ធភាពក្នុងការជ្រើសរើសនៅចំពោះមុខសីលញាណរបស់ខ្លួន ឬដោយរវើររវាយឡប់សតិ។
ឧទាហរណ៍៖ កុមារម្នាក់មិនអាចដឹងអំពីកំហុសរបស់ខ្លួនឡើយដោយហេតុថា នៅពេលដែលគេប្រព្រឹត្តអំពើខុសឆ្គងនោះ គេកំពុងរងឥទ្ធិពលនៃថ្នាំញៀនដែលមនុស្សធំបានចាក់ទៅលើរាងកាយរបស់គេ។
